Volgens een legende maakte de evangelist Lucas een portret van Maria en het Christuskind. Om deze reden werd Lucas beschermheilige van de beroepsverenigingen van kunstenaars, die daarom Sint-Lucasgildes werden genoemd. Maarten van Heemskerck maakte dit schilderij als cadeau voor het Haarlemse Lucasgilde, zoals blijkt uit het briefje linksonder:
“Tot memorie is Dese Taeffel gegeven / van Mertin Heemskerck diet heeft gewracht. / Ter eeren Sinte Lucae heeft hyt bedreven, / ons gemeen ghesellen heeft hy mede bedacht / wy moge hem dancken bij dage by nacht / van zyn milde gifte die hier staet present / Dus willen wy bidden met als ons macht / Dat gods gratie hem wil zijn omtrent / Anno Duysent VcXXXII ist volent 23.May”.
Het was bedoeld voor boven het gilde-altaar in de Grote Kerk en bestond oorspronkelijk uit twee delen. De schilder hield rekening met een plaatsing hoog aan een muur of pilaar door het tafereel uit te beelden alsof er van onderaf tegenaan wordt gekeken. Voor de figuur van Lucas poseerde een Haarlemse bakker, en de man met de lauwerkrans – de ‘inspiratie’ – zou Van Heemskerck zelf zijn. Bij kunst gaat inspiratie boven het handwerk, lijkt de boodschap van dit schilderij.